هنرستان هنرهای زیبای دختران اصفهان دولتی، وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی | با نظارت سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان

معرفی پیانو یا مادر سازها

پیانو یکی از سازهای صفحه‌کلیددار و مشهورترین آن‌ها است. صدای پیانو در اثر برخورد چکش‌هایی با سیم‌های آن تولید می‌شود. این چکش‌ها در اثر فشرده‌شدن کلیدها (کلاویه‌ها) به حرکت در می‌آیند. سیم‌های پیانو به صفحه‌ای موسوم به «صفحه صدا» متصل شده‌اند که نقش تقویت‌کننده صدای آن‌ها را دارد.

پیانو به عنوان مادر سازها و کامل‌ترین ساز نیز شناخته می‌شود؛ علت نسبت دادن این لقب‌ها به این ساز آن است که پیانو قادر است محدوده بسیار گسترده‌ای از اصوات را تولید کند؛ در حالی که سایر سازهای اصیل موسیقی تنها بخشی از این محدوده صدا را تولید می‌کنند. پیانو در شکل فعلی‌اش بیش از هفت اکتاو دارد و قادر به تولید فرکانس‌هایی از حدود ۲۰ تا ۵۰۰۰ هرتز است؛ در حالی که در مقام مقایسه ساز ویولن تنها قادر به تولید کمتر از چهار اکتاو و بهترین خواننده‌ها تنها قادر به خواندن کمتر از سه اکتاو صدا هستند.
تاریخچه
پیانو به شکل مدرن را بارتولومئو کریستوفوری در سال ۱۷۰۹ میلادی در شهر پادووای ایتالیا اختراع کرد. قبل از اختراع پیانو از سازی قدیمی‌تر به نام «هارپسیکورد» (Harpsichord)استفاده می‌شد. تفاوت عمده و مهمی که پیانو با سازهای مشابه قبل از خودش داشت آن بود که در سازهای مشابه قبلی، شدت صدای حاصل از فشرده‌شدن یک کلاویه، مستقل از شدت ضربه واردشده بر کلید پیانو، مقداری ثابت بود، اما در پیانو نوازنده قادر بود با ملایم ضربه‌زدن به کلیدها صدایی نرم‌تر ایجاد کند، یا با ضربات محکم‌تر صدایی درشت‌تر با پیانو تولید کند. همین ویژگی باعث شد که به سرعت پیانو مورد توجه آهنگسازان قرن هجدهم میلادی قرار بگیرد.

نحوه صدا دهی
چکش‌های پیانو به واسطه مجموعه‌ای از اهرم‌های ظریف به کلیدهای پیانو متصل می‌شوند. به مجموعه این اهرم‌ها و چکش‌ها عملگر یا Action پیانو گفته می‌شود. وظیفه این مجموعه افزایش شتاب چکش‌ها در برخورد به سیم‌ها و کنترل عکس‌العمل بازگشتی آن‌ها پس از برخورد به سیم است. معمولاً سر چکش‌ها توسط لایه‌ای از نمد یا الیاف مشابه طبیعی یا مصنوعی پوشانده می‌شود تا کیفیت صدای پیانو را بهبود ببخشد. کیفیت صدای پیانو متأثر از عوامل دیگری نظیر کیفیت صفحه صدا و غیره نیز می‌باشد.

معرفی ساز فلوت کلیدی همراه با اجرای هنرجویان

فلوت، سازی از خانواده بادی چوبی است. بیشتر فلوت‌ها از فلز ساخته می‌شوند و به‌ندرت فلوت‌های مدرن را از چوب می‌سازند. از صدای روشن فلوت در ارکسترها و گروه سازهای بادی و گروه‌های جاز استفاده می‌شود. به غیر از پیکولو، فلوت تنها سازی است که در ارکستر به این صورت نواخته می‌شود؛ به همین علت آن را به نام‌های Concert Flute و Modern Flute هم می‌شناسند. در ایران هم به فلوت کلیددار معروف است.

تاریخچه ساز فلوت

به آسانی می‌توان گمان برد که نخستین بار انسان‌های اولیه با شنیدن صدای بادی که در میان نی‌های میان تهی و تنه درختان سالخورده پیچیده و صدای خوش آهنگی ایجاد می‌کرده است، اصوات مطبوع موسیقی را از سایر صداها بازشناخته و همین امر انگیزه آنها در ساختن انواع نی‌ها و سازهای بادی بوده است. بی گمان فلوت یکی از کهنسال‌ترین سازها است. مصریان باستان، سازی شبیه به آن داشتند. شکل انواع گوناگون فلوت، روی کتیبه‌های سنگی و همچنین در بسیاری از تصاویر و تابلوهای قدیمی، بسیار دیده می شود.

فلوت عالی‌ترین و جالب‌ترین ساز از گروه سازهای ( چوبی - بادی ) است. فلوت را در ارکستر سمفونیک از شکل آن به آسانی می‌توان شناخت؛ زیرا تنها ساز بادی ارکستر است که از پهلو نواخته می‌شود. فلوت انواع متعدد دارد که بیشتر آنها بر خلاف فلوت معمولی از سر نواخته می‌شوند و مشهورترین آنها یک نوع فلوت قدیمی به نام فلوت آبک ( Flute-a-bec) است. 

گرچه فلوت را همیشه جزو سازهای چوبی- بادی می‌شمارند؛ ولی این ساز همیشه از چوب ساخته نمی‌شود. معمولا فلوت‌هایی را که در دسته‌های موزیک نظامی به کار می‌روند، فلزی و فلوتی که در ارکستر استفاده می‌شود ، ساخته شده از چوب است.

صدای فلوت را در ارکستر سمفونیک، اغلب همراه با صدای تیز و نافذ پیکولو (نوعی فلوت کوچک که صدای آن یک اکتاو از صدای فلوت معمولی زیرتر است) می‌شنویم.

معرفی سازهای زهیآرشه‌ای با معرفی خانواده ویولن
به طور کلی خانواده ویولن به چهار ساز اصلی زیر تقسیم می‌شود (البته در مورد کنترباس نظرات مختلفی وجود دارد ). این خانواده از سازها در سده ۱۷ در ایتالیا پدید آمدند.

ویولن امروزی موجودیت خود را مدیون ساز قدیمی دیگری به نام  لیرا  می‌باشد. این ساز اوایل قرن نهم میلادی در اروپا به حالت خمیده و ایستاده نواخته می‌شد. بر اساس برخی فرضیه‌های دیگر ویولن تکمیل شده سازی به نام  رباب است (در فارسی رواده، نوعی کمانچه بسیار قدیمی که خاستگاه آن منطقه سیستان و بلوچستان، افغانستان و هندوستان است)  رباب بعدها به اروپا راه پیدا کرد و در آن تغییراتی ایجاد شد و ساز دیگری به نام ربک از روی آن ساخته شد. در عربی ویولن با نام پارسی کمان نامیده می‌شود. برخی معتقدند سازنده ویلون به شکل امروزی آن گاسپارو دا سالو  یا گاسپارو برتولتی ایتالیایی است که خود نوازنده چیره دست کنترباس بود.

^{ربک(Rebec)}

ویولن
ساز زهی آرشه‌ای است. این ساز کوچک‌ترین عضو خانواده ویولن است. تمام سازهای زهی آرشه‌ای ساختمانی بسیار شبیه به یکدیگر دارند  و از نظر برخی از ویژگی‌ها مشترک هستنند. برای نواختن، معمولاً روی شانه چپ قرار می‌گیرد و با آرشه که در دست راست نوازنده است نواخته می‌‌شود.
سیم‌های ویولن از زیرترین تا بم‌ترین سیم به ترتیب زیر کوک(ساز) می‌‌شوند: می سیم اول، لا سیم دوم، ر سیم سوم، سل سیم چهارم.
به دلیل این وسعت صدا، ویولن قادر است تمام فواصل کروماتیک غربی و فواصل کروماتیک مخصوص موسیقی ایرانی و هر موسیقی دیگر را حاصل کند. 

نوازندگی ویولن
نقش این ساز چه در ارکسترهای بزرگ چه به طور جمعی و انفرادی آنقدر پر اهمیت است که آن را شاه سازها گفته‌اند. وجهه جهانی ویولن را می‌توان در سازگاری آن با فرهنگ‌های مختلف دید.
این ساز هیچ محل ثابت و ساکنی به عنوان تکیه‌گاه ندارد و خود نوازنده نیز چنین وضعی دارد؛ جز در آن نقاطی که پایش زمین را لمس می‌کند. دست‌های نوازنده باید تا حد زیادی انعطاف‌پذیر و قوی و دارای حالت فنری باشد و همیشه در سطح شانه یا در حدود آن سطح به کار گرفته شوند.

ویولا یا ویولن آلتو:

ویولن آلتو یا همان ویولا یکی از سازهای زهی و آرشه‌ای از خانواده ویولن است. طرز نواختن ویولا درست همانند ویولن است؛ اما  اندازه ساز از ویولن بزرگ‌تر است. علت این تغییر سایز این است که ویولا در پرده بالاتری از ویولن نواخته می‌شود. بنابراین زه‌های آن سنگین‌تر و ضخیم‌تر هستند و آرشه آن نیز سنگین‌تر است.

تفاوت دیگر این ساز با ویولن در کوک و وسعت صدای آن است. ویولا صدای منطقه متوسط سازهای این خانواده را می‌دهد.

ویولن سل

ویلون سل(Violoncello) سازی زهی و آرشه‌ای از خانواده ویولن است. صدای این ساز در منطقه میانی سازهای این خانواده قراردارد. ویلون‌سل از ویولن و ویولا (ویولن آلتو) بزرگ‌تر است. در هنگام اجرا، این ساز در بین دو پای نوازنده قرار می‌گیرد و از طرفی دیگر، توسط میله‌ای که در انتهای آن وجود دارد روی زمین استوار می‌شود. این ساز از خانواده سازهای زهی آرشه‌ای است. استفاده از این ساز در تک نوازی‌ها( سلو)، در گروه‌نوازی‌ها، از جمله در ارکسترهای مجلسی و ارکستر سمفونی متداول است. این ساز عضو ثابت در ارکسترها به صورت استاندارد می‌باشد که در بخش باس زهی‌ها قرار می‌گیرد.

ویولن سل چنان بزرگ­‌تر از دیگر سازهای آرشه­‌ای است که نوازنده مجبور است آن را برای اجرا بر روی زمین، مابین پاهای خود تکیه دهد، در حالی‌که خود روی صندلی می­‌نشیند. از این جهت در انتهای تحتانی ویولن‌سل، میله‌­ای آهنی نصب شدهاست که در هنگام اجرا آن را باز می‌کنند تا نوک آن روی زمین قرار گیرد.

این ساز که در زبان فرانسوی و ایتالیایی به آن ویولن‌سل و در زبان انگلیسی به آن چلو گفته می‌شود صدایی بم، گیرا و بسیار زیبا دارد. ویولن‌سل، سازی بزرگ و سنگین است. ویولن‌سل تا اواخر قرن هفدهم به عنوان یک ساز همراه و به منظور اجرای نت‌های بم در ارکسترها مورد استفاده قرار می‌گرفت. به تدریج با پی بردن به قابلیت‌ها و توانایی‌های فوق‌العاده  این ساز در نواختن ملودی و تک‌نوازی مورد استفاده بیشتری قرار گرفت.

کنترباس

کنترباس بزرگ‌ترین و بم‌ترین ساز زهی آرشه‌ای است که یا به وسیله آرشه، و یا از طریق زخمه زدن (پیسیکاتو) نواخته می‌شود.امروزه این ساز درموسیقی کلاسیک غرب در دسته سازهای زهی نقش مهمی را در ارکستر ایفا می‌کند.

این ساز دارای ۴ سیم است، اما نمونه‌های ۵ سیمه این ساز نیز وجود دارد.کنترباس نه تنها در موسیقی کلاسیک غربی، بلکه در دیگرسبک‌های موسیقی مانند جاز، بلوز و راک اند رول کاربرد دارد.

آرشه:

برای نواختن کنترباس دو مدل آرشه توسط نوازندگان این ساز استفاده می‌شود:

۱- آرشه آلمانی ۲-آرشه فرانسوی . از نظر ساختمان آرشه، در آرشه فرانسوی فاصله بین فراگ آرشه و چوب کمتر از آرشه  آلمانی است .(آرشه فرانسوی به آرشه دیگر سازهای زهی شبیه است). هرکدام از این دو نوع آرشه دارای تکنیک نوازندگی متفاوت می‌باشد.